Pionierzy spółdzielczości

Stanisław Staszic (1755 – 1826)

Urodził się w Pile w rodzinie mieszczańskiej (ojciec był burmistrzem Piły). Ukończył w Poznaniu seminarium duchowne, po czym wyjechał na studia przyrodnicze do College de France w Paryżu. Jeden z czołowych przedstawicieli myśli społecznej i politycznej polskiego Oświecenia. Był wychowawcą i nauczycielem dzieci kanclerza wielkiego koronnego Andrzeja Zamoyskiego. W 1782 r. uzyskał doktorat obojga praw. Do jego najważniejszych dzieł zalicza się „Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego” oraz „Przestrogi dla Polski”. To właśnie w „Uwagach nad życiem Jana Zamoyskiego” przytoczył słowa kanclerza Jana Zamoyskiego: „Take będą Rzeczpospolite, jakie jej młodzieży chowanie”. Po III rozbiorze Polski zajął się głównie badaniami naukowymi. Był współtwórcą Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie (1801), a od 1808 r. jego prezesem. Zasiadał w Izbie Edukacyjnej, Dyrekcji Skarbowej i Radzie Stanu Księstwa Warszawskiego, otworzył Radę Górniczą.

W Królestwie Polskim był radcą stanu, członkiem Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego oraz Komisji Spraw Wewnętrznych i Policji. Pełnił funkcję dyrektora Wydziału Przemysłu i Kunsztów. Staszic zajął się głównie działalnością gospodarczą. Dążył do rozwoju ekonomicznego ziem polskich. Przyczynił się do rozwoju Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego. W Kielcach założył Szkołę Akademiczno-Górniczą (1816). Zainicjował budowę kopalni w Dąbrowie Górniczej. W 1817 r. założył Korpus Górniczy – rodzaj korporacji i stowarzyszenia pracowniczego. W 1821 r. utworzył pierwsze kasy brackie górnicze – zalążki ubezpieczeń społecznych i stał się prekursorem spółdzielczości na ziemiach polskich i w Europie. W 1816 r. we własnych dobrach hrubieszowskich zorganizował, prekursorskie w skali Europy, Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, zwane także Rolniczym Towarzystwem Wspólnego Ratowania się w Nieszczęściach, które liczyło około 550 gospodarstw chłopskich. Dzięki fundacjom Staszica wzniesione zostały m.in. Pałac Staszica (obecnie PAN), pomnik M. Kopernika, Dom Przytułku i Pracy przy ul. Wolskiej, łożył środki na rzecz Uniwersytetu Warszawskiego, Instytutu Głuchoniemych. Odznaczony został orderem Orła Białego i orderem św. Stanisława I klasy. Zmarł 20 stycznia 1826 r., pochowany przy dawnym kościele klasztoru OO. Kamedułów na warszawskich Bielanach.

Edward Józef Abramowski (1868 – 1918)

Urodził się 17 sierpnia 1868 r. jako syn Edwarda i Jadwigi z Beynarowiczów w Stefaninie (powiat wasylkowski) na Kijowszczyźnie, w rodzinnym majątku Beynarowiczów. Dziesięcioletni Edward rozpoczął w Warszawie edukację pod okiem m.in.: M. Konopnickiej, K. Pruszczyńskiego z „Promyka”, Z. Pietkiewicza. W 1886 r. rozpoczął studia przyrodnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zaangażował się w działalność konspiracyjną kółek socjalistycznych. Studiował w Genewie, gdzie zetknął się z działaczami socjalistycznymi – St. Mendelsonem i A. Dębskim. Szybko zniechęcił się do tego nurtu i zaczął budować własną partię „Zjednoczenie Robotnicze”.

Po śmierci żony w 1892 r. udał się na emigrację do Paryża, Londynu, Zurychu, Genewy i przebywał tam do 1897 r. Wówczas przeszedł w kierunku anarchizmu „etycznego” z wielką dozą mistycyzmu („anarchizm chrystusowy”). Stworzył nowy ruch polityczny i społeczny – socjalizm bezpaństwowy. Zalecał bojkot państwa i tworzenie oddolnych organizacji, jak: szkolnictwo, sądy polubowne, stowarzyszenia spożywcze, wolne kooperatywy etc.

Idei Kooperacji poświęcił m.in. prace: „Zasada respubliki kooperatywnej” (1905), „Znaczenie spółdzielczości dla demokracji” (1906), „Idee kooperatyzmu” (1907). Abramowski stworzył w tym czasie Związek Towarzystw Samopomocy Społecznej, Towarzystwo Kooperatystów, współtworzył pismo spółdzielcze „Społem”. Abramowski jednocześnie pracował naukowo na polu psychologii. Miał wielkie plany z tym związane (utworzenie w Warszawie Instytutu Psychologicznego). W 1915 r. powołano go na katedrę psychologii w reaktywowanym Uniwersytecie Warszawskim.

Ciężki stan zdrowia – zaawansowana gruźlica oraz nadużywanie narkotyków, uniemożliwiły szersze włączenie się w prace badawcze. W obliczu nadchodzącej śmierci, w 1917 r. napisał „Poemat śmierci”. Zmarł 21 czerwca 1918 r.

Franciszek Stefczyk (1861 – 1924)

Urodził się 2 grudnia w Krakowie jako syn Franciszka i Wiktorii z Malinowskich. Wychowywał się w atmosferze religijnej i patriotycznej. Studiował historię na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz ekonomię i prawo w Wiedniu, gdzie zetknął się z kasami Raiffeisena. Po powrocie do Krakowa w 1884 r. podjął pracę nauczyciela w Czernichowie, jednak szybko ją porzucił i zaangażował się w działalność Towarzystwa Kółek Rolniczych. Zaczął organizować spółki oszczędnościowo-pożyczkowe typu Raiffeisena, zwane później kasami Stefczyka. W 1890 r. zrejestrowano pierwszą na ziemiach polskich „Spółkę oszczędności i pożyczek”.

Ważnym elementem spółek było upowszechnianie wartości chrześcijańskich („Cnota oszczędności wiedzie do wolności”). Stefczyk intensywnie rozwijał handel wiejski, organizował kursy handlowe dla pracowników spółdzielni rolniczych. W latach 1898-1899 stworzył i był dyrektorem Związku Handlowego Kółek Rolniczych. Organizował i prowadził wykłady, kursy i szkolenia. W 1903 r. założył w Rzeszowie Szkołę Mleczarską. Dzięki niemu Sejm krajowy utworzył Biuro Krajowego Patronatu dla Spółek Oszczędności i Pożyczek we Lwowie, którego został dyrektorem. Efektem wielkiej aktywności było m.in. utworzenie około 1500 spółdzielni wiejskich. W latach 1908-1909 był posłem do Sejmu Krajowego z ramienia PSL. W 1909 r. współtworzył i kierował Centralną Kasą Spółek Rolniczych we Lwowie.

Po zakończeniu I wojny światowej aktywnie włączył się w odbudowę państwa. W 1919 r. został dyrektorem Centralnej Kasy Spółek Rolniczych w Warszawie. Organizował i kierował Państwowym Bankiem Rolnym. Jako prezes Głównego Urzędu Ziemskiego przygotowywał projekt ustawy o reformie rolnej. Stefczyk był jednocześnie wykładowcą w Wyższej Szkole Handlowej (później SGH).

Ciężko chory Stefczyk już w szpitalu przygotowywał dokumentację do przewodu habilitacyjnego. 30 czerwca 1924 r. Rada Wydziału Rolniczego UJ przyznała Stefczykowi stopień naukowy doktora habilitowanego z zakresu spółdzielczości. Tego samego dnia Stefczyk zmarł. Został pochowany we Lwowie na cmentarzu Łyczakowskim. Za swoje dokonania na polu spółdzielczości otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.

Marian Rapacki (1884 – 1944)

Urodził się 7 lutego 1884 r w sieradzkiem, w majątku Cieleckich w Różdżałach koło Rossoszycy z ojca Bronisława i matki Jadwigi z Chełmickich. Dziad Mariana był oficerem armii Królestwa Polskiego i uczestnikiem Powstania Listopadowego, ojciec brał udział w Powstaniu Styczniowym.

W 1902 r. ukończył w Warszawie renomowaną szkołę Rontalera z tytułem kandydata nauk komercjalnych. Studiował w Akademii Handlowej w Lipsku i w Londynie w Pitman’s Metropolitan School. Pod koniec 1905 r. wrócił do Królestwa Polskiego pracując w Towarzystwie Pożyczkowo-Oszczędnościowym w Piotrkowie i Warszawskim Syndykacie Rolniczym. Działał w konspiracji w Narodowym Związku Robotniczym (NZR) pod pseudonimem „Sęk”, redagował pisma: „Kiliński”, „Czołem”. Po powrocie z zesłania zaczął pracę we Lwowie w Akcyjnym Banku Związkowym. Tam zajął się szerzej problematyką spółdzielczości. Jako działacz NZR (pseudonim „Machnicki”) współpracował z Piłsudskim.

Od 1919 r. zaczął pracę w Polskim Związku Rewizyjnym Spółek Kredytowych w Warszawie, w zarządzie Związku Spółdzielni Budowlanych, kierował redakcją miesięcznika „Siła”. Od 1920 r. Rapacki pracował kolejno w: Związku Polskich Stowarzyszeń Spożywców, Związku Spółdzielni Spożywców RP, „Społem” Związku Spółdzielni Spożywców RP. Od 1927 r. był też członkiem Rady Banku Polskiego. Budował tzw. Spółdzielczość neutralną. Swe poglądy zawarł m.in. w: „Programie gospodarczym Związku”, „Programie gospodarczym spółdzielczości spożywców”. Od 1923 r. Rapacki wykładał w Szkole Głównej Handlowej. Pracował także w Komisji Naukowej Spółdzielczego Instytutu Naukowego. Zasiadał w Zarządzie Międzynarodowego Związku Spółdzielczego. Autor ponad 300 artykułów i broszur dotyczących spółdzielczości. We wrześniu 1939 r. zajmował się aprowizacją Warszawy.

W okresie okupacji niemieckiej kontynuował pracę w spółdzielczości spożywców w całym Generalnym Gubernatorstwie. Zorganizował i stanął na czele Komitetu Spółdzielczego, który był elementem Polskiego Państwa Podziemnego. Prowadził wykłady w konspiracyjnej AGH. Rapacki zginął podczas Powstania Warszawskiego, w czasie bombardowania 16 września 1944 r. Pochowany 12 kwietnia 1945 r. na Powązkach.

Stanisław Wojciechowski (1869 – 1953)

Urodził się 15 marca 1869 r. w Kaliszu, w rodzinie Feliksa i Florentyny z domu Varhoff. Uczęszczał do gimnazjum w Kaliszu, następnie studiował na Uniwersytecie Warszawskim. Tam związał się z konspiracją socjalistyczną. Organizował robotniczy ruch zawodowy, działał w tajnym Zjednoczeniu Robotniczym. Po dwukrotnym aresztowaniu, w 1892 r. opuścił Warszawę. Przebywał w Zurichu, Paryżu a następnie w Londynie. Na emigracji w Paryżu stał się współtwórcą Polskiej Partii Socjalistycznej. W 1893 wrócił do Warszawy. Tu przez kilka lat współpracował z J. Piłsudskim wydając m.in. organ prasowy PPS –„Robotnik”.

W 1906 r. po rozpadzie PPS-u odszedł z partii i rozpoczął aktywną działalność społeczną i gospodarczą. Zaczął tworzyć wolne związki zawodowe. Zaangażował się w Towarzystwie Kooperatystów rozwijając działalność wydawniczą, bank, spółdzielnie spożywców, kółka rolnicze, sklepy robotnicze. W 1906 r. założył tygodnik „Społem”, którego był redaktorem do 1914 r. Był członkiem zarządu Warszawskiego Związku Stowarzyszeń Spożywczych. Pełnił funkcję ministra spraw wewnętrznych w latach 1919-1920. W 1920 r. został profesorem historii i teorii kooperacji oraz wykładowcą spółdzielczości i pracy naukowej w wyższej Szkole Handlowej.

20 grudnia 1922 r. został Prezydentem RP. 14 maja 1926 r. w wyniku zamachu Piłsudskiego podał się do dymisji. Powrócił do pracy w spółdzielczości i pracy naukowej w Szkole Głównej Handlowej i Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. W latach 1928-1929 był dyrektorem Spółdzielczego Instytutu Naukowego. Autor prac naukowych: Kooperacja w rozwoju historycznym (1922), Ruch spółdzielczy (1930), Spółdzielnie rolnicze. Jakie mogą być i powinny w Polsce według wzorów zagranicznych (1936), Historia spółdzielczości polskiej do 1914 roku (1939).

Okupację niemiecką przeżył częściowo w majątku rodziny Grabskich, a większość w swoim domu na warszawskiej Ochocie. Zmarł niemal całkowicie zapomniany 9 kwietnia 1953 roku w Gołąbkach pod Warszawą. Pochowany został w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Stanisław Wojciechowski był uhonorowany wieloma polskimi i zagranicznymi odznaczeniami m.in.: Order Polonia Restituta, czechosłowacki Wielki Krzyż Białego Lwa, francuska Wielka Wstęga Legii Honorowej.

Liderzy Spółdzielczości Świętokrzyskiej

Domator

Domator

Początki Spółdzielni Mieszkaniowej „DOMATOR” przypadają na rok 1986. Po upływie 25 lat SM „DOMATOR” jest nadal nowoczesną firmą, zarządzającą ogromnym majątkiem mieszkaniowym, nadal inwestującą w swój rozwój. Kolejno realizowane osiedla: „Pod...

więcej»

Społem Sandomierz

„SPOŁEM” Powszechna Spółdzielnia Spożywców „Pomoc Bratnia” w Sandomierzu działa od 1907 r. Początkowo spółdzielnia istniała pod nazwą Stowarzyszenie Spożywców „Pomoc Bratnia”. Założycielami Stowarzyszenia byli ks. Antoni Rewera,...

więcej»
SM Słoneczne Wzgórze

SM Słoneczne Wzgórze

Spółdzielnia Mieszkaniowa „Słoneczne Wzgórze” w Kielcach została zarejestrowana 21 lutego 1996 roku. Powstała w wyniku podziału Świętokrzyskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. W zasobach Spółdzielni zamieszkuje prawie 5 tys. osób, a powierzchnia użytkowa...

więcej»

SM Iskra

SM Iskra Rok założenia 11.04.1985 r. NIP 959-08-31-183 KRS 0000211064 Obecny Zarząd Spółdzielni: Prezes Zarządu – Andrzej Partyka Członek Zarządu – Maria Kwaśniewska Kontakt: te./fax. (41) 345-43-33

więcej»
pokaż wszystkie»